Wat is arbeidsproductiviteit?

Arbeidsproductiviteit is de productiviteit van een medewerker in een bepaald tijdsbestek. In veel bedrijfstakken wordt het product als meeteenheid gebruikt om de hoeveelheid output te bepalen die in een bepaalde tijd wordt gerealiseerd. Maar je kunt arbeidsproductiviteit ook berekenen door de waarde van de output te gebruiken.

In ons dagelijks taalgebruik wordt vaak over productiviteit gesproken, echter meestal niet als een meetbaar gegeven, maar eerder als een gevoel. Werknemers zeggen weleens dat ze een erg productieve dag hadden. Dat heeft te maken met het gevoel dat ze veel gedaan kregen, veel energie hadden of zich goed konden concentreren. Hadden ze een onproductieve dag, dan voelden ze zich snel afgeleid of vermoeid.

De arbeidsproductiviteit is een belangrijk kengetal voor bedrijven en wordt gebruikt in management en personeels- en productieplanning.

Arbeidsproductiviteit berekenen doe je zo

Om in kaart te brengen hoe hoog de arbeidsproductiviteit binnen je organisatie is, kun je een handige formule gebruiken. Dit noem je ook wel een KPI (Key Performance Indicator). De formule voor arbeidsproductiviteit wordt als volgt weergegeven:

Arbeidsproductiviteit = hoeveelheid output / input

De output is wat er geproduceerd is:

• aantal geproduceerde eenheden (bijvoorbeeld producten, getypte woorden, gevoerde telefoongesprekken)
• omzet of toegevoegde waarde in geld

De input gaat over de inspanning die geleverd is voor de productie en dit meet je in:

• totaal aantal gewerkte uren
• totaal aantal medewerkers

De berekening wordt vaak per werknemer, per groep medewerkers of per bepaalde periode uitgevoerd. Hierbij kan het aantal gewerkte uren, het totaal aantal werkuren of de werkuren van individuele medewerkers of een groep medewerkers als input dienen.

De formule voor arbeidsproductiviteit is afhankelijk van verschillende variabelen, zoals de gekozen meeteenheden (bijvoorbeeld omzet, aantal producten, aantal voltooide orders), de tijdsduur (bepaalde tijd of bepaalde periode), de groepsgrootte (individuele medewerkers of groep medewerkers) en het scenario waarin de berekening wordt toegepast. In sommige gevallen wordt de arbeidsproductiviteit berekend voor een bepaalde regio of vergeleken met andere bedrijven of bedrijfstakken.

In productieprocessen en productieplanning wordt vaak ook gekeken naar de toegevoegde waarde, die wordt berekend door de productie te verminderen met het intermediair verbruik. Deze begrippen zijn essentieel voor het analyseren en optimaliseren van de arbeidsproductiviteit.

Hieronder vind je enkele voorbeelden ter illustratie.

Arbeidsproductiviteit meten

Voorbeeld 1:

Op de salesafdeling werken tien medewerkers. In één week haalden ze 25 nieuwe klanten binnen voor contracten met een totale waarde van € 197.000. De productiviteit per medewerker kan gemeten worden per aantal gewonnen klanten: 25 klanten/10 medewerkers = 2,5 nieuwe klant per medewerker. De productiviteit kan ook gemeten worden in monetaire waarde: € 197.000/10 medewerkers = € 19.700 per medewerker.

Je kunt ook de feitelijke productiviteit per medewerker zien in dit voorbeeld, door te bekijken hoeveel klanten voor welke waarde iedere medewerker individueel binnenhaalde. In sommige scenario’s kan ook het aantal voltooide orders als meetbaar arbeidsresultaat worden gebruikt, bijvoorbeeld in een bepaalde regio of binnen specifieke bedrijfstakken.

Voorbeeld 2:

De socialmediamanager voor een specifiek merk werkt 32 uur per week, waarvan 16 uur aan Instagram-marketing. Wekelijks komen er gemiddeld 112 volgers bij. 112 volgers/16 uur = 7 volgers per gewerkt uur.

Voorbeeld 3:

Een vliegtuigmaatschappij met 12 baliemedewerkers op Schiphol helpt wekelijks gemiddeld 12.500 passagiers bij het inchecken en verwerkt gemiddeld 180.000 kg bagage. 12.500 passagiers/12 medewerkers = ongeveer 1.042 passagiers per medewerker per week en 180.000 kg bagage/12 medewerkers = ongeveer 15.000 kg per medewerker per week.

Welke toegevoegde waarde heeft het meten van arbeidsproductiviteit?

We leven in een tijd waarin we graag alles exact willen kunnen meten en beoordelen. Maar cijfers vertellen niet het hele verhaal. Dat geldt ook voor arbeidsproductiviteit. De waarde van dit cijfer alleen is beperkt en hangt ook af van welk soort bedrijf, welke afdeling en welke functie je probeert te beoordelen.

Toch kan het zinvol zijn om regelmatig de arbeidsproductiviteit in kaart te brengen. Het kan namelijk veel inzicht bieden in de efficiëntie van medewerkers, wat belangrijk is voor je concurrentiepositie, kostenbegroting en mogelijkheden om verder te groeien.

Ook voor economieën is de arbeidsproductiviteit van de burgers een belangrijke graadmeter, zeker in een vergrijzende samenleving. Bestuurders kunnen de cijfers gebruiken voor het maken van beleid om het aantal werknemers in een land te verhogen en deze extra te stimuleren.

De formule voor arbeidsproductiviteit in verschillende beroepsgroepen

Zoals je uit de voorbeelden kunt afleiden, is arbeidsproductiviteit het duidelijkst wanneer medewerkers een baan hebben waarin ze dezelfde taak herhaaldelijk uitvoeren (bijvoorbeeld aan de lopende band) en wanneer deze baan een meetbare output heeft, of dit nu monetair, in stuks, kilo’s, enz. is. Het creëren van efficiënte processen kan bijdragen aan een hogere arbeidsproductiviteit, doordat medewerkers hun taken sneller en vrijwel foutloos kunnen uitvoeren.

De formule werkt veel minder goed voor creatieve banen of banen die er elke dag of week anders uitzien. De productiviteit van een schrijver meten in gemiddeld aantal boeken per decennium geeft bijzonder weinig informatie.

Daar komt nog bij dat arbeidsproductiviteit in veel gevallen een onduidelijk cijfer is. Neem nu het voorbeeld van de schrijver: we kunnen bijvoorbeeld vaststellen dat hij in een decennium drie boeken heeft gepubliceerd, maar daarmee weten we niet hoe lang die boeken waren, noch hoe lang hij aan ieder boek geschreven heeft of welke andere activiteiten (lezingen, signeersessies, …) hij heeft uitgevoerd.

Deel je de monetaire output van een salesafdeling door het aantal medewerkers, dan houd je daarbij geen rekening met bijvoorbeeld vakanties, ziekte of hoeveel ervaring iedere medewerker heeft. Het resulterende cijfer is dus in geen geval een perfecte indicatie van de werkelijke productiviteit van een medewerker.

De arbeidsproductiviteit verhogen

Een lage arbeidsproductiviteit kan wijzen op inefficiënte processen of onvoldoende benutting van beschikbare middelen. Door de prestaties te vergelijken met andere bedrijven in dezelfde sector, kun je verbeterpunten identificeren en gericht werken aan het verhogen van de arbeidsproductiviteit.

Waarvoor is arbeidsproductiviteit meten dan wel van nut? Het kan een gedeeltelijk beeld geven van productiviteit, maar wordt daarbij best beoordeeld in combinatie met gesprekken met iedere medewerker en hun manager, zodat het cijfer in context geplaatst kan worden.

Het kan ook nuttig zijn om het productiviteitscijfer op te volgen gedurende een langere periode. Op die manier kun je merken in welke periodes de productiviteit lager ligt, om vervolgens op zoek te gaan naar oorzaken en remedies. Hieronder vind je verschillende manieren om de arbeidsproductiviteit in je organisatie te verhogen.

Gebruik technologische ontwikkelingen en zorg voor efficiënte processen

In veel organisaties verspillen medewerkers uren per week aan het doorlopen van inefficiënte processen of het uitvoeren van manuele taken die met een kleine investering geautomatiseerd kunnen worden. Technologische ontwikkelingen en het investeren in betere machines helpen bedrijven om efficiënter te produceren en zo hun arbeidsproductiviteit te verhogen.

Bedrijven kunnen software en automatisering gebruiken om processen te optimaliseren, efficiëntie te verbeteren en arbeidsproductiviteit te meten. Praat met je medewerkers en verzamel anonieme feedback om te identificeren waar de meeste winst gemaakt kan worden.

Stel flexibele werktijden in

Wanneer je type bedrijf het toelaat, kan het invoeren van flexibele werktijden een grote invloed hebben op de arbeidsproductiviteit. Wanneer je medewerkers hun werktijden beter kunnen afstemmen op hun privéleven, kunnen ze zich beter concentreren op hun werkzaamheden. Je kunt hierbij denken aan hybride werken, verruiming van start- en eindtijden of overstappen naar een vierdaagse werkweek.

De juiste medewerkers op de juiste plaats

Alles begint met medewerkers die bekwaam zijn in hun baan. De juiste mensen aannemen voor de juiste posities, en de nodige bijscholing voorzien op ieder niveau, is een van de beste manieren om als werkgever bij te dragen aan verhoogde productiviteit.

Onduidelijkheid en onzekerheid zijn echte productiviteitskillers. Werk daarom aan een betere arbeidsverdeling die past bij jouw bedrijf, en luister daarbij vooral naar de feedback van je medewerkers zelf.

Gelukkige medewerkers zijn productiever

Medewerkers die zich gewaardeerd voelen en werken in een betere werkomgeving, op een prettige werkplek, zijn doorgaans productiever. Het is daarom van het grootste belang om een werkomgeving te creëren waarin je medewerkers de beste kant van zichzelf kunnen laten zien. Dit begint met het zorgen voor goed materiaal, zoals hardware, kantoormeubilair en eventueel werkkleding.

Maar er zijn meer zaken die je als werkgever kunt bekijken om de gemiddelde productie te verhogen: van de Dag van de Medewerker vieren tot het invoeren van voldoende pauzes, van flexibele werktijden tot voldoende kans op thuiswerken. En geef regelmatig complimentjes over behaalde prestaties.

Beloningen en incentives

Bonussen zijn een veelgebruikte vorm van monetaire beloning voor salesmedewerkers, maar ook op andere afdelingen kun je incentives in het leven roepen die je medewerkers gemotiveerd houden. Financiële beloningen, zoals bonussen, hebben een directe invloed op de motivatie en productiviteit van medewerkers.

Ook een teamuitje, extra vakantie, kortingen bij partnerbedrijven of opslag voor goed presterende medewerkers zijn een vorm van bonus. Houd er wel rekening mee dat niet iedere medewerker motivatie op dezelfde manier ervaart: deze vormen van extrinsieke motivatie werken alleen maar als ze hand in hand gaan met intrinsieke motivatie in de vorm van tevredenheid op het werk en een gevoel van betrokkenheid.

Medewerkers die zich betrokken voelen bij de bedrijfsdoelen, het gevoel hebben dat ze inspraak krijgen en een verschil kunnen maken, zullen veel gemotiveerder en productiever zijn. Door het stimuleren van eigen ideeën bij medewerkers vergroot je niet alleen hun betrokkenheid, maar draag je ook bij aan innovatie en motivatie binnen het team en zul je zien dat de totale productiviteit verhoogd wordt.

Beschouw iedere werknemer daarom als kostbaar, toon waardering en betrek iedereen bij beslissingsprocessen. Op die manier creëer je als werkgever een bedrijfscultuur waarin iedereen zich van zijn of haar beste kant kan laten zien. En de productiviteit, die volgt dan wel.

Op zoek naar meer tips voor werving en personeelsmanagement? Vind inspiratie in ons helpcenter voor werkgevers.