Wat is een autocratische leiderschapsstijl?

Autocratisch leiderschap is een leiderschapsstijl waarbij één persoon de volledige controle heeft, en het is slechts één type leiderschap binnen de verschillende leiderschapsstijlen die organisaties kunnen hanteren. Hieronder vind je de kenmerken van autocratisch leiderschap.

Autoritaire leiders nemen alle beslissingen

Als autocratische leider neem je alle beslissingen. Je verdeelt alle taken en verantwoordelijkheden die moeten gebeuren onder je werknemers en verwacht van ze dat ze deze zonder protest uitvoeren. Het toewijzen van verantwoordelijkheden aan medewerkers is essentieel binnen deze leiderschapsstijl. De beslissingen die je neemt, baseer je vooral op je eigen inzichten.

De meeste autocratische leiders waarderen het niet als medewerkers ergens een mening over geven, laat staan dat ze deze mening meenemen in de beslissingen die ze maken.

Directe communicatie

Veel autocratische leiders zijn erg direct in hun communicatie. Dit komt vaak doordat ze veel zelfvertrouwen hebben en helder voor ogen hebben welke doelstellingen ze willen behalen. Directe communicatie helpt om duidelijke verwachtingen te scheppen voor medewerkers, zodat iedereen precies weet wat er van hen wordt verlangd.

Directe communicatie leidt echter vaak tot ‘harde’ communicatie. Taken worden met weinig empathie aan medewerkers toegewezen en er wordt verwacht dat ze deze foutloos uitvoeren, eventueel met de dreiging van sancties.

Het resultaat staat voorop

Bij autocratisch leiderschap draait het vooral om het behalen van succes en resultaten. Daarbij wordt niet alleen naar organisatorische doelstellingen gekeken, maar ook het persoonlijk succes van de leidinggevende is hier een belangrijk aspect van. Een sterke focus op het behalen van resultaten zorgt vaak voor hoge productiviteit binnen het team, maar medewerkers krijgen daar niet altijd individuele erkenning voor.

Het gaat erom dat doelen behaald worden en niet om de wijze waarop. Een autocratische leidinggevende zal niet zo snel een medewerkerstevredenheidsonderzoek uitvoeren.

Inbreng van anderen wordt minder gewaardeerd

Autocratische leiders handelen altijd vanuit hun eigen referentiekader. Ze gaan ervan uit dat ze voldoende expertise hebben om de juiste beslissingen te nemen. Sommige autocratische leiders zijn hier strikter in dan anderen. Sommigen vinden het geen probleem wanneer medewerkers ergens een mening over geven. Of ze er daadwerkelijk iets mee doen, dat is de vraag.

Het niet waarderen van de inbreng van anderen kan ertoe leiden dat medewerkers zich minder betrokken voelen.

De voordelen van autocratisch leiderschap

Zoals je al hebt gelezen, heeft autocratisch leiderschap niet een al te beste reputatie. Toch kan autocratisch leiderschap in sommige situaties een doeltreffende leiderschapsstijl zijn. Deze stijl werkt vooral goed wanneer snel handelen en duidelijke instructies vereist zijn. Hieronder vind je een aantal voordelen van deze vorm van leiderschap.

Snelle bedrijfsvoering

Autocratisch leiderschap maakt snelle besluitvorming mogelijk, vooral in crisissituaties waarin snel handelen cruciaal is. Je hoeft tenslotte niet te wachten op input van anderen. Dit betekent ook dat je heel snel kunt schakelen op het moment dat dingen toch anders lopen dan je had verwacht. Hierdoor behaal je makkelijker resultaten.

Duidelijke hiërarchie

Het is voor iedereen in het bedrijf duidelijk wat er verwacht wordt. Een duidelijke hiërarchie draagt bij aan het overzicht en de stabiliteit binnen het bedrijf. Als je op de juiste manier leidinggeeft, geef je duidelijk aan wat je verwachtingen zijn van elke medewerker. Voor werknemers die er moeite mee hebben om zelf het initiatief te nemen, kan dit een fijne manier van werken zijn.

Verhoogde productiviteit

Doordat werknemers concrete taken toegewezen krijgen, weten ze precies wat er van ze verwacht wordt. Het stellen van duidelijke doelen is hierbij onmisbaar voor het behalen van een hoge productiviteit. Dit zorgt ervoor dat de arbeidsproductiviteit over het algemeen hoog ligt. Taken efficiënt uitvoeren binnen een bepaald tijdsbestek en volgens duidelijke richtlijnen kan bijvoorbeeld zinvol zijn binnen een productieomgeving zoals een fabriek.

Veiligheid

In sommige situaties kan autocratisch of autoritair leiderschap noodzakelijk zijn. Zo werkt het goed in hiërarchische structuren zoals het leger. Denk bijvoorbeeld aan acties in oorlogsgebied, waarbij het van levensbelang kan zijn dat er een autoritaire leider is. Maar ook een chirurg zal in bepaalde situaties een autocratische leiderschapsstijl moeten tonen in de operatiezaal.

Nadelen van een autocratische leiderschapsstijl

Naast voordelen kent autocratisch leiderschap ook nadelen. Zo gaat autocratisch leiderschap vaak ten koste van creativiteit en innovatie binnen het team. Daarnaast laat deze stijl weinig ruimte voor persoonlijke groei en ontwikkeling van medewerkers. Ook is het gebrek aan intrinsieke motivatie bij medewerkers een belangrijk nadeel van autocratisch leiderschap.

Het kan een negatieve werkomgeving creëren

Veruit de meeste werknemers voelen zich niet prettig in een autocratische werkomgeving. Dit zorgt onder andere voor een hoger ziekteverzuim, meer risico op burn-outs en een groter personeelsverloop. Los van het feit dat dit niet prettig is voor je medewerkers, kan het je ook veel geld kosten als organisatie en je werkgeversimago benadelen.

Belemmering van innovatie

Wanneer je als autocratische leidinggevende hard optreedt en dreigt met sancties, zijn medewerkers vaak bereid om hard te werken. Maar niet altijd op de juiste manier. Teamleden voelen zich onder autocratisch leiderschap vaak niet gewaardeerd, waardoor hun motivatie afneemt. Ze zullen misschien doen wat er gevraagd wordt, maar geen verantwoordelijkheid nemen.

Ook de betrokkenheid en het eigenaarschap binnen een team zullen verminderen. Medewerkers zullen niet meer doen dan strikt noodzakelijk. Daarnaast zullen ze ook niet hun best doen om met innovatieve en creatieve ideeën te komen. Je behaalt daarom wel resultaten, maar niet altijd de beste. Dit kan er uiteindelijk toe leiden dat het moeilijk wordt om concurrerend te blijven op de markt.

Autocratische leiderschapsstijl versus situationeel leiderschap

Zoals gezegd kan autocratisch leiderschap soms prima werken en zelfs noodzakelijk zijn, met de nadruk op soms. In veel gevallen is situationeel leiderschap, waarbij je je stijl aanpast aan de situatie en het team, effectiever dan een vaste autocratische stijl. Heb je veel medewerkers in je organisatie die belang hechten aan een vrije mening of zelfstandig werken, dan zal autocratisch leiderschap alleen maar averechts werken.

Autoritair leiderschap versus coachend leiderschap

In tegenstelling tot een autocratische manager kijkt een coachende leider juist heel goed naar het individu. Deze leiderschapsstijl is erop gericht het beste te halen uit iedere werknemer en daarmee de hoogst haalbare resultaten te behalen. De coachende leider luistert naar de medewerkers, biedt ruimte voor groei en ontwikkeling en creëert een positieve werkomgeving waarin vertrouwen vooropstaat.

De meest doeltreffende leiderschapsstijl

Naast autocratisch leiderschap, situationeel leiderschap en coachend leiderschap bestaan er nog veel meer soorten leiderschap. Denk aan:

• democratisch leiderschap
• gedeeld leiderschap
• laissez-faire-leiderschap
• transformationeel leiderschap
• transactioneel leiderschap

In start-ups, creatieve bedrijven en bij het ontwikkelen van nieuwe ideeën en creatieve oplossingen werken leiderschapsstijlen zoals democratisch leiderschap of transformationeel leiderschap vaak beter. Het aanmoedigen van samenwerking, het inzetten van emotionele intelligentie, intellectuele stimulatie en inspirerende motivatie dragen bij aan het bereiken van het volledige potentieel van medewerkers.

De dagelijkse praktijk

Autocratisch leiderschap kan waardevol zijn, zolang het als onderdeel van een breder palet wordt ingezet. De meeste organisaties combineren verschillende leiderschapsstijlen. Het hangt er ook vanaf hoe een leidinggevende zelf in elkaar zit. Ben je van nature een meer autoritaire leider die duidelijk richting geeft, of juist een laissez-fair-leider die makkelijk taken delegeert en zich zo min mogelijk bemoeit met de dagelijkse gang van zaken?

Het belangrijkste is dat je je medewerkers aanstuurt op een manier die past bij de bedrijfscultuur, de kernactiviteiten van de onderneming en de kennis en vaardigheden van je medewerkers. Dit zorgt voor een duurzaam personeelsbestand, een prettige werksfeer en natuurlijk de beste resultaten.